Umiranje univerziteta

O knjizi Mračna zajednica: Kako univerziteti umiru[1] Petera Fleminga i povodom nje

Peter Fleming je profesor organizacijskih studija u Sidneju. Prvu verziju knjige koja se bavi organizacijom univerziteta, isključivo onih u Velikoj Britaniji, Sjedinjenim Američkim Državama, Novom Zelandu, Australiji i Kanadi, dovršio je uoči pandemije kovida, a iskustvo rada tokom nje samo je potvrdilo tezu – da su univerziteti postali zombi univerziteti, fabrike tuge.

Iako mu kritičari zamjeraju da je stvarnost predstavio suviše crnom, nama koji još nismo sasvim zombirani njegovo crnilo može biti alarmantno. Recimo, godine 1969. skoro 80% nastavnika na američkim univerzitetima bilo je stalno zaposleno. Danas 75% nema stalno zaposlenje. Za predavanja važe pravila tezga-ekonomije. Najnovije ankete govore da više od polovine zaposlenih živi u iznimnom stresu i mentalno je u lošem stanju. Posao koji su nekad s ljubavlju radili nekako je otvorio crnu rupu u središtu njihovog bića. Ubrzo će se tama stegnuti, zlosluti Fleming.

Od osoblja se očekuje da poučavaju, istražuju, objavljuju, pišu projekte, vode sve obimniju administraciju, budu prisutni u javnosti, što radnu sedmicu profesora produžava na 56 sati sedmično, a asistenata na 100. U Sjedinjenim Državama zarađuju 2.500 dolara po kursu, bez zdravstvenog i penzionog. Fleming prati ovaj silazak u podrum kule od slonovače:

“Prije pedeset godina 450.000 nastavnika i 270.000 administratora bilo je zaposleno na univerzitetima u SAD-u. Do 2009. godine bilo je 728.977 stalno zaposlenih nastavnika (povećanje od 63 posto) i 890.540 administratora (povećanje od 231 posto). Između 1987. i 2012. godine univerziteti su zaposlili oko 520.000 neakademskih administratora (ili 87 svakog radnog dana).” Tako su univerziteti pretvarani u poslovne organizacije kojima upravlja akademska tehnokratija. Akademska dostignuća uključena su u mjerni sistem prihoda, rasta i rezultata. Homo akademiks postao je najmjereniji i najprovjeravaniji subjekt u modernom društvu.

Biznisifikacija univerziteta nametnula je opsesiju mjerenjem. Veliki pobjednik su, zaključuje Fleming, korporacije koje posjeduju velike akademske časopise. Oni od univerziteta naplaćuju skupe pretplate uprkos tome što univerziteti u konačnici plaćaju za rad koji proizvodi sadržaj tih časopisa. Jedan komentator duhovito poentira da pored izdavača kakvi su Springer, Wiley ili Emerald, Murdoch izgleda kao socijalista.

Pretjerana kvantifikacija akademskog rada, koja je glavni simptom menadžerizma, dovela je do kolapsa kvaliteta u kvantitet. Zajednica jednakih pretvorena je u korporativnu hijerarhiju.

Od univerziteta se traži da keširaju rezultate svog rada, koji prije toga treba uskladiti s interesima industrije. Fleming tako navodi primjer Univerziteta u Utahu gdje su istraživači otkrili gen na hromosomu 17, povezan s nasljednim rakom dojke (BRCA1). Otkriće nisu učinili slobodno dostupnim kolegama naučnicima na drugim univerzitetima ili medicinskim fakultetima, nego je ono patentirano i licencirano u kompaniji Myriad Genetics uprkos tome što je početno istraživanje finansirao javni sistem.

Pošto humanistika uglavnom nema šta da patentira, javni sistem nema razloga da je finansira.

Kako smo, međutim, došli do toga da univerziteti trebaju biti automat koji javni novac prebacuje na račune kompanija?

Fleming nas vraća na koncept nove javne uprave, čiji su egzekutori bili Margaret Tačer i Ronald Regan. Oni su, pod krinkom ekonomskih reformi, tj. racionalizacije i povećanja efikasnosti upravljanja javnim resursima – školama, bolnicama, vrtićima, medijskim servisima, prometom, pa i univerzitetima – kako bi ih navodno učinili finansijski učinkovitijim i transparentnijim poreskim platišama, provukli politički (ideološki) udar na socijalnu državu, predajući je na milost i nemilost realnom sektoru.

Ako ovih dana politika predsjednika Donalda Trampa biznismenu Donaldu Trampu dnevno donosi milione, dok se cijeli svijet nada da nema dionice i u fabrikama bojevih glava, vrijedi se podsjetiti gdje ljubav prema privatnom poduzetništvu završava. Pred humkama djevojčica ubijenih u školi raketom tomahavk.

Neoliberalizam je (Fleming ga definiše kao “radikalne promjene u načinu na koji vlade organizuju ekonomiju, pri čemu se poseban prioritet daje privatnom poduzetništvu, uključujući njegove mimetičke oblike u javnom sektoru, i ekspanzivnoj financijalizaciji”) već toliko duboko ušao u (anglosaksonske) univerzitete da je pitanje da li ih je uopšte moguće organizovati na drugim principima.

Ostavimo, za sada, Fleminga, i postavimo pitanje drugačije: da li je moguće Sarajevski univerzitet spriječiti da se transformiše u svoje trenutne uzore, kuda ga usmjerava trenutna inercija? Odnosno: može li knjiga Petera Fleminga pokrenuti raspravu o tome kakav je univerzitet Sarajevu odnosno Bosni i Hercegovini potreban. Hoće li Senat UNSA visiti na nevidljivim koncima čije krajeve pomjera ruka Ronalda Donalda Novalića Tačera?

Ovim dokonim poslom bavićemo se u narednih nekoliko nastavaka.

(U nastavku: Posmrtno napredovanje)

https://skolegijum.ba/kolumna/posmrtno-napredovanje/

Želite podijeliti svoje iskustvo ili mišljenje u rubrici Homo akademiks? Školegijum vam nudi medijski prostor i uredničku pažnju. Dobrodošli.